नरेन्द्र रौले, मकवानपुरगढी
लस्करै मिलेका धुपी सल्लाका रुखहरु, पारीजातर अन्य रंगिबिरंगी फूलहरुले मोहनि लगाउछन् । पहाडको अग्लो थुम्कोमा अबस्थित मकवानपुरगढी सुन्दर , शान्त र मनोरम लाग्छ । दिनप्रतिदिन चढ्दो गर्मी छल्न टाढाटाढाबाट मानिसहरु यहा ओइरिने क्रम बढिरहेको छ ।
वरिपरी तामाङ र मगर बस्तिले घेरिएको मकवानपुरगढी प्रसिद्ध ऐतिहासिक र पर्यटयिक स्थल हो । सेन बंशिय राजाहरुको दरबार रहेको यो ठाउ पृथ्वीनारायण शाहको ससुराली गाउ पनि हो । बि सं १७९४ मा मकवानपुरका राजा हेममकर्ण सेनकी छोरी इन्द्रकुमारीसंग पृथ्वीनारायण शाहले लगनगाठो कसेका थिए । नेपाल एकिकरण अभियानमा पृथ्वीनारायण शाहले वि स १८१९ मा मकवानपुरमाथी विजय हासिल गरेपछि थुप्रै ऐतिहासिक पक्षसंग जोडिएर यस दरबारलाइ हेरिन्छ । यो शक्तिशाली राज्यका रुपमा परिचित थियो । पृथ्वीनारायण शाहलाइ हराउन मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले बङ्गालका नबाब पिर कासिमको सहयोग लिएका थिए । ११ जनवरी, सन १७६३ मा भारतका नबाब पिर कासिमकोे त्यो फौजसंग निरन्तर १० घण्टाको युद्धपछि नेपाली फौजसंग हारेर फर्किएका थिए। युद्धमा बंगाली फौजसंग १ हजार ७ सय र नेपाली तर्फ ३० जना सेनाले बीरगति प्राप्त गरेका थिए । १६२२ मा लोहाङ सेनले प्रारम्भ गरेको शासन बि स १८१९ भदौ ९ मा दिग्बन्धन सेनमा आएर टुंगिएको थियो । यहाका तोप र भरुवा बन्दुकहरु हेटौंडा ब्यारके लगिसकेको छ ।
यतिबेला मकवानपुरगढी पिकनिक स्पटको केन्द्र बन्दैछ । शैक्षिक भ्रमणमा विद्यार्थीहरु आउने क्रम पनि निकै बढिरहेकोछ । संगितको चर्को आवाज बजेपछि यहाको माहोलैअर्कै बन्छ । सबैलाइ नाचौनाचौ लाग्न थाल्छ ।‘मलाइ यो ठाउ अति नै मनपर्छ ।’ मकवानपुर बहुमुखि क्याम्पसमा अध्ययनरत हेटौंडाकि रश्मि श्रेष्ठले सुनाइन, ‘यहा आएपछि कति नया कुराको ज्ञान मिल्यो ।’ अस्मिता अधिकारी र सविता घिमिरे यहाको दरबार देखेपछि छक्क परे । भने, ‘कल्पना गरेभन्दा फरक पायौं ।’ त्यसो त शान्त र एकान्त वातावरण गर्दा होला डेटिङमा रमाउन आउने युवायुवतिहरुको जोडी प्रशस्तै देख्न सकिन्छ ।
गढीमा प्रसिद्ध बंशीगोपाल तथा सिद्धेश्वर महादेब मन्दिर प्रख्यात छन् । राजदरबार रहेको ठूलो गढ मूल गढका रुपमा परिचित छ, त्यस्तै नजिकैको सैनिक परेड खेल्ने र प्रशासनिक भवन रहेको गढ सानो गढीका नामले परिचित छ । वर्षमा तीन पटक तीज, साउनको कृष्ण अष्टमि र कार्तिक एकादशीमा यहा ठूलो मेला लाग्छ । दरबारको रेखदेख गर्न गढि ३ का पाल्देन दोर्जे लो खटेका छन् । पृथ्वीनारायण शाहको अभद्र ब्यबहारले उनका साली गंगा जमुनाले भीरबाट हाम फालेका, राजालाइ जुत्ता नखोली सलाम गरेको झोकमा २ जना सिपाहीलाइ ढोकैमा काटेको र सेत्तँे हात्तीलाइ जमिनमा गाडिएको ऐतिहासिक किस्साहरु अझै हराएका छैनन् ।
हेटौंडाबाट १८ किलोमिटर पुर्बमा अबस्थित मकवानपुरगढी खासै टाढा छैन । सिरुबारी र शिखाकटेरी जस्ता सुन्दर दृश्यहरु हेर्दै यहा पुग्दा सारा थकान मेटिन्छ ।” डेढ वर्षदेखी यहा होमस्टे सञ्चालनमा आएकाले बस्न, खानको समस्या छैन ।” स्थानिय शुसिला थापाले बताइन् । ” ११ घरहरुमा होमस्टेको ब्यस्था छ ।” पुरातत्व बिभाग, जिविस मकवानपुर, गढी गाबिस दरबारको संरक्षणका लागीचासो देखाएका छन् ।
लस्करै मिलेका धुपी सल्लाका रुखहरु, पारीजातर अन्य रंगिबिरंगी फूलहरुले मोहनि लगाउछन् । पहाडको अग्लो थुम्कोमा अबस्थित मकवानपुरगढी सुन्दर , शान्त र मनोरम लाग्छ । दिनप्रतिदिन चढ्दो गर्मी छल्न टाढाटाढाबाट मानिसहरु यहा ओइरिने क्रम बढिरहेको छ ।
वरिपरी तामाङ र मगर बस्तिले घेरिएको मकवानपुरगढी प्रसिद्ध ऐतिहासिक र पर्यटयिक स्थल हो । सेन बंशिय राजाहरुको दरबार रहेको यो ठाउ पृथ्वीनारायण शाहको ससुराली गाउ पनि हो । बि सं १७९४ मा मकवानपुरका राजा हेममकर्ण सेनकी छोरी इन्द्रकुमारीसंग पृथ्वीनारायण शाहले लगनगाठो कसेका थिए । नेपाल एकिकरण अभियानमा पृथ्वीनारायण शाहले वि स १८१९ मा मकवानपुरमाथी विजय हासिल गरेपछि थुप्रै ऐतिहासिक पक्षसंग जोडिएर यस दरबारलाइ हेरिन्छ । यो शक्तिशाली राज्यका रुपमा परिचित थियो । पृथ्वीनारायण शाहलाइ हराउन मकवानपुरका राजा दिग्बन्धन सेनले बङ्गालका नबाब पिर कासिमको सहयोग लिएका थिए । ११ जनवरी, सन १७६३ मा भारतका नबाब पिर कासिमकोे त्यो फौजसंग निरन्तर १० घण्टाको युद्धपछि नेपाली फौजसंग हारेर फर्किएका थिए। युद्धमा बंगाली फौजसंग १ हजार ७ सय र नेपाली तर्फ ३० जना सेनाले बीरगति प्राप्त गरेका थिए । १६२२ मा लोहाङ सेनले प्रारम्भ गरेको शासन बि स १८१९ भदौ ९ मा दिग्बन्धन सेनमा आएर टुंगिएको थियो । यहाका तोप र भरुवा बन्दुकहरु हेटौंडा ब्यारके लगिसकेको छ ।
यतिबेला मकवानपुरगढी पिकनिक स्पटको केन्द्र बन्दैछ । शैक्षिक भ्रमणमा विद्यार्थीहरु आउने क्रम पनि निकै बढिरहेकोछ । संगितको चर्को आवाज बजेपछि यहाको माहोलैअर्कै बन्छ । सबैलाइ नाचौनाचौ लाग्न थाल्छ ।‘मलाइ यो ठाउ अति नै मनपर्छ ।’ मकवानपुर बहुमुखि क्याम्पसमा अध्ययनरत हेटौंडाकि रश्मि श्रेष्ठले सुनाइन, ‘यहा आएपछि कति नया कुराको ज्ञान मिल्यो ।’ अस्मिता अधिकारी र सविता घिमिरे यहाको दरबार देखेपछि छक्क परे । भने, ‘कल्पना गरेभन्दा फरक पायौं ।’ त्यसो त शान्त र एकान्त वातावरण गर्दा होला डेटिङमा रमाउन आउने युवायुवतिहरुको जोडी प्रशस्तै देख्न सकिन्छ ।
गढीमा प्रसिद्ध बंशीगोपाल तथा सिद्धेश्वर महादेब मन्दिर प्रख्यात छन् । राजदरबार रहेको ठूलो गढ मूल गढका रुपमा परिचित छ, त्यस्तै नजिकैको सैनिक परेड खेल्ने र प्रशासनिक भवन रहेको गढ सानो गढीका नामले परिचित छ । वर्षमा तीन पटक तीज, साउनको कृष्ण अष्टमि र कार्तिक एकादशीमा यहा ठूलो मेला लाग्छ । दरबारको रेखदेख गर्न गढि ३ का पाल्देन दोर्जे लो खटेका छन् । पृथ्वीनारायण शाहको अभद्र ब्यबहारले उनका साली गंगा जमुनाले भीरबाट हाम फालेका, राजालाइ जुत्ता नखोली सलाम गरेको झोकमा २ जना सिपाहीलाइ ढोकैमा काटेको र सेत्तँे हात्तीलाइ जमिनमा गाडिएको ऐतिहासिक किस्साहरु अझै हराएका छैनन् ।
हेटौंडाबाट १८ किलोमिटर पुर्बमा अबस्थित मकवानपुरगढी खासै टाढा छैन । सिरुबारी र शिखाकटेरी जस्ता सुन्दर दृश्यहरु हेर्दै यहा पुग्दा सारा थकान मेटिन्छ ।” डेढ वर्षदेखी यहा होमस्टे सञ्चालनमा आएकाले बस्न, खानको समस्या छैन ।” स्थानिय शुसिला थापाले बताइन् । ” ११ घरहरुमा होमस्टेको ब्यस्था छ ।” पुरातत्व बिभाग, जिविस मकवानपुर, गढी गाबिस दरबारको संरक्षणका लागीचासो देखाएका छन् ।
टिप्पणियाँ
एक टिप्पणी भेजें